Adli Yardımın Amacı

27.01.2026

ADLİ YARDIMIN AMACI

Adli yardımın amacı; bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki ekonomik engelleri ortadan kaldırmak, hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliği sağlamak ve avukatlık ücreti ile yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayan kişilerin avukatlık hizmetlerinden yararlanmasını temin etmektir.

Adli yardım kurumu, adil yargılanma hakkının güvencesi olup hak arama özgürlüğünde eşitlik yaratmayı amaçlamaktadır. Anayasa’da yer alan sosyal devlet ve hukuk devleti ilkelerinin bir gereği olarak devlet, hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliği sağlayacak mekanizmaları kurmakla yükümlüdür. Adli yardım kurumu da bu anayasal ilkeleri hayata geçirmek amacıyla oluşturulmuştur.

ADLİ YARDIMIN KAPSAMI

Türkiye’de adli yardım sistemi, hukukun farklı alanlarında farklı düzenlemelere tabi olup üç ana başlık altında ele alınmaktadır:

Özel hukuk alanında, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca barolar tarafından avukat görevlendirilmesi (adli yardım),

Özel hukuk alanında, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca avukat görevlendirilmesi ile yargılama ve takip giderlerinden muafiyet (adli müzaheret),

Ceza hukuku alanında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca müdafi veya vekil görevlendirilmesi (CMK görevlendirmesi).

HUKUK DAVALARI VE İDARİ DAVALARDA ADLİ YARDIM

Hukuk ve idari yargı alanında adli yardım; Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği tarafından çıkarılan Adli Yardım Yönetmeliği hükümlerine göre uygulanmaktadır.

Barolar Tarafından Sağlanan Adli Yardım

Avukatlık Kanunu’nun 176. maddesine göre adli yardım; avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayan kişilere avukatlık hizmeti sağlanmasıdır.

Baroların adli yardım büroları tarafından verilen adli yardım kararı kapsamında;

Görevlendirilen avukatın ücreti,

Avukatın zorunlu yol giderleri karşılanmaktadır.

Vekâletname çıkarma ücreti ve yargılama harçları bu kapsamda değildir. Yargılama giderlerinden muafiyet talebi için ayrıca mahkemeye adli yardım başvurusu yapılması gerekmektedir.

Yargılama öncesi danışmanlık hizmetleri adli yardım kapsamında karşılanmamaktadır.

Mahkemeler Tarafından Sağlanan Adli Yardım (HMK)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 335. maddesi uyarınca mahkemece verilen adli yardım kararı;

Yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet,

Teminat gösterme zorunluluğundan muafiyet,

Gerekli giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi,

Davanın avukatla takibi gerekiyorsa avukat görevlendirilmesi hususlarını kapsar.

Mahkeme, bu hususlardan yalnızca bir kısmından yararlanılmasına da karar verebilir. Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

Mahkemece sağlanan muafiyet geçicidir. Davanın kaybedilmesi hâlinde, yargılama giderleri başvurucudan tahsil edilebilir. Ancak bu tahsilatın kişiyi mağdur edeceği açıkça anlaşılırsa, mahkeme kısmen veya tamamen muafiyete karar verebilir ya da ödemeyi taksitlendirebilir.

Başvuru sahibinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusurla yanlış beyanda bulunduğu ya da sonradan mali durumunun yeterli hâle geldiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır.

CEZA DAVALARINDA ADLİ YARDIM

Ceza yargılamasında adli yardım; şüpheli veya sanık için müdafi, mağdur veya müşteki için vekil görevlendirilmesi ve yargılamanın yürütülmesi için gerekli giderlerin karşılanmasını kapsar.

Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca;

Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında müdafiden yararlanabilir,

Müdafinin ifade alma, sorgu ve görüşmeler sırasında bulunma hakkı kısıtlanamaz,

Müdafi bulunmaması hâlinde, baro tarafından görevlendirme yapılır.

Ceza yargılamasında;

Harçlar,

Avukatlık ücretleri,

Soruşturma ve kovuşturma sürecinde yapılan giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanmaktadır.

Türkçe bilmeyen veya engelli kişiler için görevlendirilen tercüman giderleri yargılama gideri sayılmaz ve doğrudan Devlet tarafından ödenir.

Ceza yargılamasında vekâletname aranmaz.

ADLİ YARDIMDAN YARARLANMA KRİTERLERİ

Hukuk ve idari davalarda adli yardımdan yararlanabilmek için;

Mali açıdan dezavantajlı olunması,

Talebin delillerle desteklenmesi gerekmektedir.

Adli yardım değerlendirmesi, başvuruyu inceleyen yetkili merci tarafından yapılır. Uygulamada, barolar ve mahkemeler arasında değerlendirme farklılıkları bulunabilmektedir.

BAROLARIN ADLİ YARDIM UYGULAMASI

Her baro, adli yardım hizmetlerini yürütmek üzere bir Adli Yardım Bürosu kurar. Başvurular bu büroya yapılır.

Başvurunun kabul edilmesi hâlinde, baronun adli yardım listesinden bir avukat görevlendirilir. Başvuru sahibinin avukat seçme hakkı bulunmamaktadır.

Adli yardım bürosu, görevlendirmeye ilişkin olarak hem avukatı hem de başvuru sahibini bilgilendirir. Başvuru sahibi, görevlendirilen avukata noter onaylı vekâletname vermekle yükümlüdür. Noter masrafları ve mahkemece muafiyet kararı bulunmayan diğer yargılama giderleri başvuru sahibi tarafından karşılanır.

BAŞVURU KOŞULLARI, USULÜ VE DEĞERLENDİRME SÜRECİ

ADLİ YARDIMDAN KİMLER YARARLANABİLİR?

Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde tehlikeye düşürmeksizin avukatlık ücretlerini ve yargılama giderlerini karşılama imkânı bulunmayan kişiler, adli yardıma konu taleplerinde haklı bulunmaları hâlinde adli yardımdan yararlanabilir.

Hâlihazırda dava açmış olanlar veya dava açmayı planlayan kişiler adli yardım talebinde bulunabilir.

ADLİ YARDIMA NASIL BAŞVURULUR?

Adli yardım başvuruları **Batman Barosu Adli Yardım Bürosu**na yapılır.

Başvuru sahipleri ile büroda yüz yüze görüşme gerçekleştirilir. Bu görüşme sırasında başvurunun hangi hukuki konuya ilişkin olduğu, talebin hukuki niteliği ile başvuru sahibinin avukatlık ücreti ve yargılama giderlerini karşılama imkânının bulunup bulunmadığı değerlendirilir ve başvuru formu doldurulur.

BAŞVURU SIRASINDA İSTENEN BELGELER

(Tüm belgeler zorunludur)

Başvuru sırasında; başvuru formu, taahhütname ve açık rıza metni imzalanarak aşağıda sayılan belgeler eksiksiz şekilde teslim edilir:

1. Adli yardım başvuru formu

2. İmzalı taahhütname

3. Açık rıza beyanı

4. T.C. Kimlik Kartı fotokopisi

5. E-Devlet’ten alınacak nüfus kayıt örneği

6. E-Devlet’ten alınacak yerleşim yeri (ikametgâh) belgesi

7. E-Devlet’ten alınacak araç kaydı sorgulama sonucu

8. Türkiye genelindeki taşınmaz kaydına veya Web Tapu üzerinden alınacak taşınmaz kaydı sorgulama sonucu

9. Çalışıyorsa maaş bordrosu veya gelir belgesi; çalışmıyorsa E-Devlet’ten alınacak SGK 4A–4B–4C gelir belgesi

10. E-Devlet’ten alınacak gelir testi sonucu sorgulama çıktısı

11. E-Devlet’ten alınacak Çiftçi Kayıt Sistemi sorgulama sonucu

12. E-Devlet’ten alınacak Tarım ve Orman Bakanlığı sorgulamaları çıktısı

13. E-Devlet’ten alınacak alacaklı ve borçlu olduğu icra dosyalarına ilişkin sorgulama çıktısı

14. E-Devlet’ten alınacak mevduat / katılım fonu hesabı bulunan bankalara ilişkin sorgulama çıktısı

15. E-Devlet’ten alınacak sahibi, ortağı veya yetkilisi olduğu ticari işletme ya da şirketlere ilişkin sorgulama çıktısı

16. E-Devlet’ten alınacak sosyal yardım bilgileri sorgulama çıktısı
(Son iki yıl içerisinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvurup başvurmadığına ilişkin)

17. Açılmış dava bulunması hâlinde ilgili dava dosyasının fotokopisi

BAŞVURUNUN KAYDI VE DEĞERLENDİRİLMESİ

Adli Yardım Bürosuna yapılan her başvuruya evrak kayıt numarası verilerek kayıt altına alınır ve her başvuru için ayrı bir dosya açılır.

Her bir hukuki talep ayrı bir adli yardım konusu olarak değerlendirilir. Birden fazla talebi bulunan başvuru sahiplerinin her talebi için ayrı dosya açılır ve ayrı evrak kayıt numarası verilir.

Adli Yardım Yönetmeliği’nin 6/e maddesi gereğince görevlendirme tek bir işle sınırlıdır. Davalar veya icra takipleri arasında bağlantı bulunsa dahi, diğer dava ve takipler aynı dosya kapsamında değerlendirilemez.

BAŞVURUNUN KABULÜ HALİNDE

Başvuru sahibinden; işin sonunda maddi bir yarar elde edilmesi hâlinde, avukata ödenen ücret ile elde edilen maddi yararın %5’inin Batman Barosu’na ödeneceğine; adli yardım talebinin haksız olduğunun sonradan anlaşılması hâlinde ise görevlendirilen avukata ödenen ücretin iki katı ile yapılan masrafların yasal faiziyle birlikte geri ödeneceğine ilişkin taahhütname alınır.

Görevlendirilen avukat, işin tamamlanmasının ardından işin sonuçlandığını gösterir raporu Adli Yardım Bürosuna sunar. Bu rapor üzerine, başvuru sahibine elde edilen maddi yarar üzerinden %5’lik payın Baroya ödenmesi gerektiği hususunda tebligat yapılır.

Talebin reddi hâlinde, Adli Yardım Bürosunun kararına karşı Baro Başkanlığına itiraz edilebilir. Bu durumda Baro Başkanı dosyayı inceleyerek nihai bir karar verir. Bu karar kesindir.